Een kerstboom is een in het veld geteelde conifeer die je als gekapte boom, in een pot of met kluit koopt voor de kerst in huis. Je herkent een goede boom aan een dichte, symmetrische kroon waarvan de naalden stevig vastzitten: strijk je over een tak, dan vallen er geen naalden af.

Kiezen en meenemen

De meeste zelfpluktuinen zijn open van eind november tot 24 december, vaak al vanaf het Sinterklaasweekend in het begin van december.

Een rijpe boom heeft een volle vorm en naalden die elastisch en stevig aanvoelen. Bij een potboom zie je wortels bij de afvoergaten en is de compost vochtig maar niet nat. Blijven er naalden achter als je aan een tak trekt, of zie je droge takjes en bruine plekken, dan is de boom over zijn beste heen. Dat geldt ook voor een potboom met droge compost of die wortelvast zit.

Een gekapte boom zaag je met een boogzaag of klapzaag schoon door op grondniveau; die zagen liggen vaak op de tuin. Een boom met kluit graaf je uit met een spade, op een straal van 30 tot 40 centimeter rond de stam, en je wikkelt de kluit in jute of een net. Een potboom neem je met pot en al mee.

Van een gekapte boom blijft een stronk achter; die groeit niet meer door. Een pot- of kluitboom heeft levende wortels en kun je na de kerst herplanten, waar hij verder groeit.

Reken op gewicht: een boom weegt 10 tot 30 kilo, afhankelijk van de grootte en de vochtigheid van de grond. De takken kunnen krassen en de boom is lastig te dragen. Ga bij voorkeur in de ochtend. De naalden zijn dan koel en vallen minder snel af, en het is minder druk op de tuin.

Harde vorst maakt de naalden broos. Zet een koude boom niet meteen in een warme kamer, dan laat hij zijn naalden vallen. Vervoer in een open auto bij vrieswind zorgt voor extra naaldverlies. Regen maakt de boom zwaar en modderig.

De Nordmann-spar is ondanks de naam een zilverspar (Abies), geen echte spar. Hij houdt zijn naalden het langst vast, 4 tot 6 weken binnen. Een fijnspar laat ze na 2 tot 3 weken los. De blauwspar heeft scherpe naalden. Picea conica blijft klein, maximaal 1 tot 1,5 meter, en is alleen geschikt voor in een pot of op het balkon. Sommige tuinen bieden een net aan om de boom in te rollen, andere niet. De prijzen verschillen per soort en grootte.

Thuis

Schud de boom eerst flink buiten om losse naalden, insecten en vuil te verwijderen. Je kunt hem in een net wikkelen voor het vervoer. Was hem niet met water.

Zet een gekapte boom direct in een standaard met water en houd de stand goed bijgevuld. Houd de compost van een pot- of kluitboom vochtig en zet hem buiten op een beschutte plek, of kort in een koele kamer.

Binnen met water houdt een gekapte boom het 3 tot 5 weken vol; een Nordmann-spar haalt soms 6 weken, een fijnspar 2 tot 3 weken. Een potboom blijft maanden goed als hij koel en vochtig staat, en gaat blijvend mee nadat je hem hebt uitgeplant. Gewone kamertemperatuur is prima; een koele kamer van 10 tot 15 °C verlengt de houdbaarheid.

Voor een gekapte boom geldt: dagelijks water geven en koel neerzetten. Een pot- of kluitboom plant je na de kerst in de tuin: graaf een gat, zet de boom stevig in de grond en geef flink water.

Zet een gekapte boom nooit zonder water neer; binnen dagen droogt hij uit, verliest hij naalden en wordt hij een brandgevaar. Houd een potboom niet langer dan ongeveer 2 weken binnen, dan laat hij zijn naalden vallen en gaat hij dood. Gebruik geen chemische vlamvertragers.

In de standaard

Gebruik een standaard met een waterreservoir van 1 tot 2 liter en controleer het water elke dag. Zet de boom meer dan 1 meter van radiatoren, haarden en direct zonlicht vandaan. In droge, verwarmde woningen kun je de naalden af en toe besproeien.

Opzetten en versieren

Binnen zet je de boom neer als kerststuk, versierd met lampjes, ballen en slingers. Na de feestdagen plant je een pot- of kluitboom buiten in de tuin als conifeer.

Betekenis en traditie

In de christelijke traditie staat de conifeer symbool voor eeuwig leven en hoop. Het gebruik om in huis een kerstboom neer te zetten dateert in Nederland van halverwege de 19e eeuw.

Veiligheid

Een droge boom is licht ontvlambaar. Houd hem uit de buurt van kaarsen, open vuur en verwarming. Naalden zijn licht giftig voor katten en honden als ze er veel van binnenkrijgen; ze kunnen dan overgeven of diarree krijgen. Het sap kan de huid irriteren, en de etherische oliën kunnen de luchtwegen irriteren.